Abels blog

  እዚ ሰብ እዚ ናይ ዘመን ምልክት እዩ: ግናኸ ናይ ገዛእ ርእሱ ዓቢ ንብረትን ምስጢርን እውን እዩ። ሓጺር ታሪኽ ህይወት ሊዮናርዶ ዳ ቪንቺ - ሓደ ኮይኑ፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ፕሮጀክትታት ህይወት ብውዕዉዕ ስራሕ ዝተመልአ እዩ። ኣብዛ ፕላኔት ካብ ዝነበሩ ፍሉያት ሰባት ሓደ፡ ዓቢ ቀባኢ፡ ቅርጻዊ፡ ተመራማሪ፡ ሳይንቲስት፡ ኣናቶሚስት፡ መሃንድስ፡ ኬሚስት፡ ፈላስፋ፡ ስነ-ዕጽዋት፡ ሙዚቀኛ፡ ገጣሚ... እወ፡ ኣብ ክንዲ ነቲ ዓቢ ፍሎረንቲናዊ ጥራይ ዝገብሮ! ኣብዚ ኩሉ ዓውድታት ዓቢ ምዕባለ ኣመዝጊቡ እዩ። ታሪኽ ህይወት ሊዮናርዶ ዳ ቪንቺ ብ15 ሚያዝያ 1452 ኣብ ጥቓ ፍሎረንስ ኢጣልያ ኣብ እትርከብ ንእሽቶ ከተማ እዩ ጀሚሩ። ክሳብ ወዲ 4 ዓመት ዝኸውን ሓረስታይ ጥራይ ምንባራ ይፍለጥ፣ ኣዲኡ በዓልቲ ሓዳርን ባዕላ ዝተማህረትን ኣይነበረትን። ብድሕሪ እዚ እቲ ዝሃብተመ ዜጋ ዝኾነ ኣቡኡ ፒየሮ ቪንቺ ወሰዶ። ሊዮናርዶ መባእታ ትምህርቱ ኣብ ገዝኡ እዩ ተማሂሩ። ዑ እውን እንተዀነ፡ እቶም መምህራን ነቲ ቘልዓ ዘለዎ ፍሉይ ክእለት ተዓዚቦም እዮም። ንኣብነት ብባህላዊ ጥራሕ ዘይኮነስ ብመስትያት ምስሊ እውን ካብ ጸጋም ናብ የማን ዝተጻሕፈ እዩ። ሊዮናርዶ ንየማንን ንጸጋምን ከም ማዕረ እዩ ዝሕዞ ነይሩ ሊዮናርዶ ኣብ ፍሎረንስ ከም ተሓጋጋዚ ቨሮኪዮ ኣብ ዝነብርሉ ዝነበረ እዋን፡ ኣዝዩ ማሕበራዊ ርክብ ዘለዎን ክፉትን እዩ ነይሩ። ከም ብዙሓት መንእሰያትን ተሃንጠይቲ ስነጥበባውያንን ብመንፈስ ናጻ እኳ እንተነበረ፡ ኣዝዩ ጻዕራም እውን እዩ ነይሩ። ሓደስቲ ነገራትን ሜላታትን ብቐጻሊ ይመሃር ስለ ዝነበረ፡ ዝኾነ ሓድሽ ብድሆ ብመልክዕ ስራሕ፡ ስነ-ጥበብ ወይ ሳይንስ እናተቐበለ፡ ካብ ምምሕያሽ ኣየቋረጸን። ካብቶም ካልኦት ዝፈልዮ ገጸ ባህሪ፡ ናይ ብሓቂ "ናይ ህዳሴ ሰብ" ም...

  ሓደ መዓልቲ፡ ሓደ ንዕረፍቲ ዝኸደ ነጋዳይ ኣብ ጽርግያ ሓንቲ ኣብ ገማግም ባሕሪ እትርከብ ንእሽቶ ቝሸት Catania, Sicily ነበረ። ንደገ ጠመተ እሞ ሓደ ገፋፍ ዓሳ ኣብ ድሕሪ ቀትሪ ጃልባኡ ናብ ገምገም ባሕሪ ክቕዝፍ ኣስተብሃለ ። እቲ ገፋፍ ዓሳ ጃልባኡ ኣቐሚጡ፡ ነቲ ዓንዲ ዓሳኡ ኣብ ጐድኒ ኣዕሪፉ ዘሊሉ ወጸ። ኣብ ውሽጢ እታ ንእሽቶ ጃልባ ሓያሎ ዓበይቲ ብጫ ፍንጭሕ ዝበሉ ዓሳታት ነበሩ። እቲ ነጋዳይ ነቲ ኢታልያዊ ብጽሬት ዓሳታቱ ብምንኣድ፡ ንምሓዝ ክንደይ ግዜ ከም ዝወስድ ሓቲቶ። እቲ ኢታልያዊ ድማ “ቁሩብ ግዜ ጥራይ” ኢሉ መለሰሉ....... ሽዑ እቲ ነጋዳይ ከምዚ ክብል ሓተቶ ስለምንታይ ኣብ ደገ ነዊሕ ጸኒሕካ ዝያዳ ዓሳ ዘይሓትሕዝ ? እቲ ገፋፊ ዓሳ ድማ ከምዚ ክብል መለሰሉ ፡ ንህጹጽ ድሌታት ስድርኡ ንምድጋፍ እቶም ዝገፈፎም ዓሳታት እኩላት ከም ዝኮኑ ገሊጸሉ ። ሽዑ እቲ ነጋዳይ “እቲ ዝተረፈ ግዜኻ ከ እንታይ ትገብር ክብል ሓተቶ? እቲ ገፋፍ ዓሳ፡ ድማ ከምዚ ክብል ገለዓጸሉ “ደንጉየ እየ ዝድቅስ፡ ቁሩብ ዓሳ እገፍፍ፡ ምስ ደቀይ እጻወት፡ ምስ በዓልቲ ቤተይ ማርያ ጽቡቕ ናይ ድሕሪ ቀትሪ ድቃስ እወስድ፡ ምሸት ምሸት ናብታ ወይኒ ዝሰትየላን ምስ ኣሚጎታተይ ( የዕሩክተይ) ጊታር ዝጻወተላን ዓዲ እዘውር። ምሉእን ጽዑቕን ህይወት ኣለኒ ሴኖር ክብል መለሰሉ ። እቲ ነጋዳይ፡ ድማ “ኣነ ኣመሪካዊ ኢንቨስትመንት ባንከኛ እየ፡ ብቢዝነስ ማኔጅመንት ፒኤችዲ ዘለኒ፡ ክሕግዘካ ይኽእል እየ። ኣብ ዝዓሞቐ ማያት ዓሳ ንምግፋፍ ዝያዳ ግዜ ከተሕልፍ ይግባእ፣ በቲ ዝረኽቦ ኣታዊ ድማ ዝዓበየት ጃልባ ክትገዝእ ይግባእ። ካብታ ዝዓበየት ጃልባ ብዝረኸብካዮ ገንዘብ፡ ሓያሎ ጀላቡ ክትገዝእ ትኽእል ኢኻ፤ ኣብ መወዳእታ፡ መርከብ ጀ...

  ህይወትና ብዙሓት ነገራት ከም ምርጫ ወሲድና ከነተግብሮም ንረአ ኢና። ነቲ ምርጫ ምውሳድናን ዘይምውሳድናን ከኣ፡ ብመጠን’ቲ ድሒሩ ዘስዕቦ ሳዕቤን እዩ ዝዕቀን። እቶም ብዘይ ምትግባርና ክቦኽሩና ወይ ክጎድሉናን ክጎድኡናን ዝኽእሉ ነገራት ከኣ ናይ ግድን ክንወስዶም ዝግባኣና ኣማራጺታት ይኾኑ። ሓደ ካብኦም ከኣ ምንባብ እዩ። ንባብ መግቢ ናይ ኣእምሮ እዩ ይበሃል እንተሎ፡ ንኹሉ ሰብ ብማዕረ ከም ዝምልከቶን ከም ዘርብሖን እዩ ዝሕብረና። ኣብዛ ዓለም ብፍላይ ድማ ኣብዚ ብቴክኖሎጂ ሓበሬታ ከም ሓረግ ተጠናኒጋትሉ ዘላ እዋን፡ ብዝሒ መጻሕፍቲ ከነንብብ፡ ፍልጠትን ሓበሬታን ክንድልብን ግድን እዩ። ሰብ ብመጠን’ቲ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ደቒቕ ዝረኽቦ ሓበሬታን ተመኲሮ ፍልጠትን ስለዝኾነ ዕቤቱ ዝረጋገጽ። ብርግጽ፡ ስነ-ጥበባዊ ሕብርታት ኣሳእል፡ ንትሕዝቶታት ዓለም ብቐሊሉ ከርእዩና ዝኽእሉ መሳኹቲ ክኾኑ ዝኽእሉ’ኳ እንተኾኑ፡ መጻሕፍቲ ግና፡ ነቲ ሽሻዩ ካብ መሶቡ ክንቋደስ ቊሩባት ምስ እንኸውን፡ ካብቲ ውሻጠ ውሽጥና ኣውጺኦም፡ ናብቲ ኬድካ ዘይውዳእን ሓምቢስካ ዘይውጻእን ባሕሪ ፍልጠትን ተመኲሮን ዘብቅዑና ብሉጻት ህያባት እዮም። ንባብ፡ ከምቲ ኣቐዲምና ዝገለጽናዮ፡ ጥቕምታቱን ጉድኣታቱን ንኹሉ ሰብ ብማዕረ ዝጸልዎ’ኳ እንተኾነ፡ ልክዕ ከም ካልኦት ነገራት፡ ብሰንኪ ባህሪ፡ ትሕዝቶን ደረጃን ናይቲ ሰብ፡ ንሓደ ሰብ ዝያዳ ካልእ ዘገድሰሉ እዋን ኣሎ። እዞም ዝስዕቡ ነጥብታት ከኣ ፡ ገለ ካብቶም ዘርዚርካ ዘይውድኡ ብዙሕ ጥቕምታት ዝህቡን፡ ኣብ ህይወት ዝፈጥርዎም ብሉጻት ዕድላትን መኽሰባትን እዮም።  ምንባብ፡ ኣብ ኵሉ መዳያት ህይወትናን ምንቅስቓሳትናን፡ ብልሕን ትኲርነትን’ዩ ዝፈጥረልና። ኣብ መዓልታዊ ህይወትና፡ ንንባብ ዝኸውን ግዜ ፈሊና ምንባብ ምስ እነዘውትር፡ ዝለዓለ...

 " ንባብ ን ትምህርቲ ዘይኮነ ን ሂወት እዩ" ንባብ ዝጀመርኩሉ እዋን ሓደ ካብቶም ኣብ ህይወተይ ተዘከርቲ ዝዀኑ እዋናት’ዩ። ዋላ’ኳ ንባብ ንኣካዳምያዊ ትምህርቲ ኢልካ ጀምሮ፡ ፍቕሩ ምስ ሓዘካ ግና ክገድፈካ ዝኽእል ኣይኰነን።ፍቕሪ ንባብ ካብቲ ኣብ ህይወት ትርጉም ዝፈጥር ብምዃኑ፡ ህይወትና ብዘይ ንባብ ከመይ ምዀነት ኢለ ኣብ ዝሓስበሉ እዋን፡ ኣብ ዲቕ ዝበለ ጸልማት ተሸሚመ ክወጽኦ እየ ዝጋደል።  ንባብ መስትርሆት ናይ ኩሉ ወዲ ሰብ ክበጽሖ ዝደሊ ባህጊ’ዩ። ኣነ እንከንብብ ይሕደስ እሞ ሓድሽ ሓይሊ ይረክብ፤ እዚ ሓድሽ ሓይሊ’ዚ ኸኣ ናብ ዘይወስደኒ የብሉን። እንሓንሳብ የንሳፍፈኒን የሐንብሰኒን፡ እንሓንሳብ ከኣ ኣብ ዓሚቚ ሓሳባት የጥሕለኒ። ሽዑ ኣብ ቀጻሊ ንባብ ምህላው ማለት ኣብ ቀጻሊ ዕብየት ምህላው ማለት ምዃኑ የዘኻኽረኒ ብንባብ ዝፍጠር ዓለም ናቱ ጽባቐ ዘለዎ’ዩ። ሓሓንሳብ ኣብ ዲቕ ዝበለ ናይ ፍልስፍና ሓሳባት ኣቲና ኣብ እነንብበሉ እዋን ብዝፍጠሩ ክትዕ ናይ ሓሳባት ኣብ ክንወጾ ዘይንእኽል ሓሳባት ንኣቱ እሞ፡ እቶም ዝለዓሉ ሓሳባት ድማ ካብን ናብን ስለ ዝፈላለዩ፡ ነየን ኣሚንና ነየን ንኽሕድ ኣዚና ናብ መዋጥር ንኣቱ። ግን’ኳ ዓለም ከምኡ እያ። ክንደይ ዝበለዩ ሓሳባት ዝእለየላ ክንደይ ሓደስቲ ሓሳባት ዝዕንብበላ ዓውዲ እያ።  እስከ ነውግዕ! ጥቕሚ ንባብ ከመይ ገይርና ንግለጾ ተባሂልና ምስ እንሕተት ብኸመይ ምመለስና? ጥቕሚ ንባብ ኣዝዩ ብዙሕ’ኳ እንተዀነ፡ ካብ መሰረት ክንመጽእ ግና ንባብ ፍልጠት እዩ። ሰባት እነንብብ ፍልጠት ንምውሳኽ’ዩ። ብዙሕ ፍልጠት ብቐሊሉ ካብ ጽሑፍ ክንረኽቦ ንኽእል ኢና። ብባህርያዊ ስነ-ፍልጠት ዝተረኽቡ ርኽበታት ከተንብብ ከለኻ፡ ሰብ’ሲ ከመይ ኢሉ ንባህሪ ይገጥም፡ ንሽግራቱ ብኸመይ ዝበለ ጥበብ ይፈትሕ ከ...

 ኣብ ዓለም እታ ዝቀለለት ነገር እንተ ኣላ ንካሎኦት ምምካር እያ " ኣማኑኤል ካንተ "          ኣብ ጽሑፋት ኣቦይ ወልደኣብ       ወልደማርያም ካብ ዝረኸብናዮ ዛንታ፣ ክልተ ጐረባብቲ ኣንስቲ ተባእሳ ብድሕሪ እዚ፡ ሓንቲ ነታ ሓንቲ “ኣቲ ስዋ ጸሚቛ ዘይትኽእል!” ክትብል ጸረፈታ። እታ ዝተጸርፈት ድማ፡ ‘እኽእሎ እባ ደኣ - እንታይ ኰይነ ዘይክእሎ’ ክትብል መለሰትላ። በሊ’ስከ ትኽእልዮ እንተደኣ ኰይንኪ ብኸመይ ይስራሕ በለታ። ጓልያት፡ ከመይ ገይርካ ይስራሕ - ካብ ፈለማኡ እርይ ቁጽር ኣቢላ ነገረታ። ወያ ጸራፊት፡ እቲ ዝነገረታ ኣሰራራሓ ስዋ ኵሉ ቅኑዕ ኰይኑ ምስ ረኸበቶ፣ ካብ ጸርፊ ዓዲ ከይትውዕል “ኣንቲ ትፈልጦ’ሞ ዘይትገብሮ” ክትብል መሊሳ ጸረፈታ” ይብል። እቲ ጸርፊ ንዅልና ዋላ ነታ ዝጸረፈት እዩ ዝምልከት። እቲ ንፈልጦ’ሞ ዘይንገብሮ ንፈልጦ’ሞ ዘይንገብሮ ኣብ ኵልና እዩ ዘሎ። ክትመክር ቀሊል እዩ። የግዳስ፡ ኵሉ ንፈልጦ’ሞ ኣይንገብሮን፣ ካብ ምምካር ግና ዓዲ ኣይንውዕልን። “ቀሺ ዝበሎ እምበር ቀሺ ዝገበሮ ኣይትግበር” ክበሃል ዘይሰምዐ ኣይህልወናን። ሽጋራ ከተትክኽ ዝፈቅድ፣ መስተ ክትሰቲ ዘተባብዕ፣ ክትዝሙ ዝደፋፍእ ሓኪም የለን። ሓኪም ኣንጻር እዚ ኵሉ ዝተጠቕሰ እዩ ዝመኽረካ እንተዀነ፡ ንባዕሉ ካብ’ዚ ኵሉ  ናጻ ድዩ ኣይኰነን.. እንድዒ? ንደቅና ማእለያ ዘይብሉ ምኽሪን ክገብሩዎ ዘይብሎም ክንነግርን ኢና ንውዕል እንተዀነ፡ ነቶም ፍጹም ክገብሩዎም ዘይብሎም ኢልና ከነጠንቅቖም እንውዕል፡ ተመሊስና ባዕላትና ኢና እንጥሕሶም መሊስና ካብ ምምካርን ምምዓድን ድማ ኣይንቑጠብን ካብ ምግናሕ ኣይንተርፍን : ኣማኑኤል ካንት - ካብ መንጎ’ቲ ብዙሕ ዝሕተቶ ዝነበረ፣ እታ ...

 ብኸመይ ከም እተንብብ እንተፈሊጥካ ናጻ ሰብ ኴንካ ኣለኻ ማለት እዩ ” ፍሬደሪክ ዳግላስ”  ሕብረተሰብ ማይ ፍልጠት ብዝሰተዩ ኣባላቱ እዩ ሱር-በተኻዊ ለዉጢ ዘምጽእ። ቀንዲ ምንጪ ፍልጠት ድማ ትምህርቲ እዩ። ናይ መጀመርያን መወዳእታን ደረት ፍልጠት ግን ኣይኮነን :ንከባቢኻን ሕብረተሰብካን ብግቡእ እንተንቢብካዮ ርእሱ ዝኸኣለ ዓቢይ መጽሓፍ እዩ። ኣብ ጉዕዞ ህይወት እዉን መስተዉዓሊ፣ ንፉዕ ሰማዒን ትኩር ጠማትን ብምዃን ንህይወትካ ብኣወንታ ዘማእዝንን ዘናብረካን ፍልጠት ምምእራር ይከኣል እዩ። ኣብ ዝተፈላለዩ ዛዕባታት ኣተኲርካ ምስ ሰባት ምዝታይን ምምኽኻርን ከምኡ’ዉን ኣብ ዓዉደ-መጽናዕቲ ምስታፍ ንገዛእ ርእሱ፣ ብዛዕባ ከባቢኻን ዓለምን ሰፊሕ መረዳእታ ንኽህልወካ ሓጋዚ እዩ። እቲ ዘየቋርጽ ምንጪ ፍልጠት ግን መጽሓፍ እዩ። ምኽንያቱ መጽሓፍ በብግዚኡ እናማዕበለ፣ እናዓሞቐን እናተሓደሰን ዝኸይድ ምንጪ ሓበሬታ ስለዝኾነ።መጽሓፍ ናይ ምንባብ ባህሊ ዘለዎ ሰብ ምስ ነፍስ-ወከፍ ስጒሚ ምዕባለ ዓለም ክጓዓዝ ይኽእል። ብመገዲ እቶም ዘንብቦም መጽሓፍቲ ኣቢሉ ከኣ ንነብሱ ወትሩ ምስ ሓዳስ ዓለም ብምልላይ ድሕሪት ካብ ምትራፍ ይድሕን።ኣብዚ ሎሚ ዓለም ብምዕባለ እትሕምበበሉ ዘላ ዘመን፣ መሃምነት፣ ፊደል ዘይምቑጻር ጥራይ ዘይኮነ በብግዚኡ እናተሓደሰ ምስ ዝኸይድ ዓለም ክትላለ ዘይምኽኣል እዉን እዩ። በዚ ምኽንያት ድማ እዩ ዋላ እቲ ሊቕ ዘስሚ ትምህርቲ ዝተማህረ ሰብ ባህሊ ንባብ ክሳብ ዘይሃለዎ ካብ መሃይማን ኣይፍለን እዩ ዝበሃል።ንባብ መግቢ ኣእምሮ ስለዝኾነ ኩሉ ከንብብ ዝኽእል ሰብ ከንብብ ኣለዎ። መጽሓፍ ናይ ርሑቕን ቀረባን ረዘንቲ ሓሳባት፣ ቁም-ነገር ሓዘል ሃብታም ዉርሻታት፣ ከምኡ’ዉን ታሪኽን ባህልን ሕብረተሰባት እንፈልጠሉ ሚድያ እዩ።  ምንባብ ፍ...